Tejaswini

 डेअरी सत्व विशेष: गर्भवती गाईंचे उन्हाळी व्यवस्थापन - एक वैज्ञानिक दृष्टिकोनउन्हाळ्याची चाहूल लागताच पशुपालकांसमोर सर्वात मोठे आव्हान असते ते म्हणजे वाढत्या तापमानापासून आपल्या जनावरांचे रक्षण करणे. त्यातही गर्भवती (गाभण) गाईंची काळजी घेणे अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाचे असते. उच्च अनुवांशिकता असलेल्या एचएफ (HF) गाईंना उष्णतेचा ताण (Heat Stress) लवकर जाणवतो. या विशेष लेखात आपण नवीन आणि अनुभवी अशा दोन्ही प्रकारच्या पशुपालकांसाठी गाभण गाईंच्या उन्हाळी व्यवस्थापनाची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.उन्हाळ्यातील व्यवस्थापनाची सविस्तर माहितीगोठा आणि वातावरण नियंत्रण: गाईंना एका जागी बांधून ठेवण्यापेक्षा 'मुक्त गोठा' (Loose Housing) पद्धतीचा अवलंब केल्यास गाईंना त्यांच्या सोयीनुसार सावलीत किंवा हवेशीर ठिकाणी बसता येते. गोठ्यातून हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी. तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी फॅन्स आणि फॉगर्सचा (Foggers) योग्य वापर करावा, जेणेकरून गाईंच्या शरीराचे तापमान सामान्य राहील.पाण्याचे व्यवस्थापन: गाभण गाईला उन्हाळ्यात पाण्याची नितांत आवश्यकता असते. गोठ्यात २४ तास स्वच्छ आणि थंड पाण...

उन्हाळ्याच्या कडक उन्हात संकरीत गायींची किंवा जनावरांची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक असते, कारण त्यांना उष्णतेचा त्रास लवकर होतो. त्यासाठी खालील १० उपाययोजना कराव्यात: १. थंड पाण्याची सोय: जनावरांना पिण्यासाठी दिवसातून किमान ३ ते ४ वेळा स्वच्छ आणि थंड पाणी उपलब्ध करून द्यावे. २. गोठ्याचे तापमान: गोठ्यावर गवताचे किंवा पाचटाचे आच्छादन टाकावे, जेणेक रून गोठा थंड राहील. शक्य असल्यास फॉगर्स (फवारे) किंवा पंख्यांचा वापर करावा. ३. सावलीत निवारा: दुपारी ११ ते संध्याकाळी ५ या वेळेत जनावरांना कडक उन्हात बाहेर नेऊ नये, त्यांना सावलीतच बांधावे. ४. आहाराची वेळ: जनावरांना चारा देताना तो सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा द्यावा, कारण दुपारी पचनक्रियेमुळे शरीरात अधिक उष्णता निर्माण होते. ५. हिरवा चारा: उन्हाळ्यात शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी जास्तीत जास्त हिरवा चारा आणि मुरघास द्यावा. ६. खनिज मिश्रण (Mineral Mixture): जनावरांच्या आहारात मीठ आणि चांगल्या दर्जाच्या खनिज मिश्रणाचा वापर करावा, ज्यामुळे त्यांची प्रतिकारशक्ती टिकून राहते. ७. अंघोळ घालणे: शरीराचे तापमान कमी करण्यासाठी दिवसातून दो...