Posts

वासरू आणि कालवड यांचे उन्हाळ्यातील व्यवस्थापन: डेअरी सत्वचा शास्त्रीय दृष्टिकोन

Image
उन्हाळ्याची तीव्रता जसजशी वाढत जाते, तसतशी दुग्ध व्यवसायात अनेक आव्हाने उभी राहतात. यातील सर्वात कळीचा मुद्दा म्हणजे आपल्या गोठ्याचे भविष्य असलेल्या वासरांचे आणि कालवडींचे (Calf and Heifer) व्यवस्थापन. नवीन पशुपालक असो वा अनेक वर्षांचा अनुभव असलेले शेतकरी, उन्हाळ्यातील उष्णतेचा ताण (Heat Stress) कालवडींच्या वाढीवर आणि भविष्यातील उत्पादनावर अत्यंत गंभीर परिणाम करू शकतो. डेअरी व्यवसायात यश मिळवण्यासाठी सोशल मीडियावरील चुकीच्या माहितीवर अवलंबून न राहता, प्रमाणित आणि शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब करणे काळाची गरज आहे. खालील शास्त्रीय व्यवस्थापन पद्धतींचा अवलंब करून आपण आपल्या वासरांचे आणि कालवडींचे उन्हाळ्यात योग्य संरक्षण करू शकतो. उन्हाळ्यातील व्यवस्थापनाची विस्तृत माहिती १. निवारा आणि गोठा व्यवस्थापन (Housing Management) मुक्त गोठा (Loose Housing): वासरांसाठी मुक्त गोठा पद्धत उन्हाळ्यात अत्यंत फायदेशीर ठरते. यामुळे त्यांना फिरण्यासाठी मोकळी जागा मिळते आणि हवा खेळती राहते. तापमान नियंत्रण: गोठ्याच्या पत्र्यांवर पाचट, पालापाचोळा किंवा ऍग्रो शेडनेट टाकून तापमान नियंत्रित ठेवावे. पत्र्याखाली उष्...
Post a Comment
Read more

जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन केल्यास दूध उत्पादनात कशी वाढ होते

Image
 दुध व्यवसायात यश मिळवण्यासाठी फक्त चांगली जात असणे पुरेसे नसते, तर जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन करणे देखील तितकेच महत्त्वाचे असते. अनेक शेतकरी मेहनत घेतात, पण काही छोट्या चुका झाल्यामुळे अपेक्षित दूध उत्पादन मिळत नाही. योग्य आहार, स्वच्छता आणि वेळेवर काळजी घेतल्यास दूध उत्पादनात चांगली वाढ होऊ शकते. जनावरांना दररोज ठराविक वेळेत आहार देणे आवश्यक असते. हिरवा चारा, सुका चारा आणि संतुलित पशुखाद्य यांचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास जनावरांची तब्येत चांगली राहते. त्यासोबत पुरेशा प्रमाणात स्वच्छ पाणी देणे खूप गरजेचे आहे. पाण्याची कमतरता असल्यास दूध उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. गोठ्याची स्वच्छता ही देखील खूप महत्त्वाची गोष्ट आहे. अस्वच्छ वातावरणामुळे जनावरांना विविध आजार होण्याची शक्यता वाढते. नियमित साफसफाई, कोरडी जागा आणि योग्य हवा खेळती राहील अशी व्यवस्था केल्यास जनावरे निरोगी राहतात. गोचीड, माश्या आणि इतर परजीवी यामुळे जनावरांना त्रास होतो आणि त्याचा परिणाम दूध उत्पादनावर दिसून येतो. त्यामुळे वेळेवर गोचीड नियंत्रण करणे आवश्यक आहे. तसेच पशुवैद्यकांचा सल्ला घेऊन नियमित लसीकरण आणि तपासणी केल...
Post a Comment
Read more

कमी खर्चात दूध व्यवसाय कसा करावा

Image
आजच्या काळात दूध व्यवसाय हा शेतकऱ्यांसाठी एक स्थिर आणि फायदेशीर व्यवसाय मानला जातो. मात्र सुरुवातीला जास्त गुंतवणूक केल्यामुळे अनेकांना अडचणी येतात. त्यामुळे कमी खर्चात हा व्यवसाय सुरू करायचा असेल तर योग्य नियोजन करणे खूप गरजेचे आहे. सुरुवातीला कमी जनावरांपासून व्यवसाय सुरू करणे हा सर्वात योग्य मार्ग आहे. एकदम मोठा गोठा उभारण्यापेक्षा दोन ते तीन गायी किंवा म्हशी घेऊन सुरुवात केली तर खर्च नियंत्रणात राहतो आणि अनुभवही मिळतो. त्यानंतर हळूहळू व्यवसाय वाढवता येतो. जनावरांची निवड करताना खूप महागड्या जातींचा विचार न करता स्थानिक किंवा मध्यम उत्पादन देणाऱ्या गायी निवडाव्यात. अशा जनावरांची देखभाल सोपी असते आणि त्या स्थानिक वातावरणात चांगल्या प्रकारे टिकतात. त्यामुळे उपचारांचा खर्चही कमी येतो. दूध व्यवसायात सर्वात जास्त खर्च हा चाऱ्यावर होतो. त्यामुळे शक्य असेल तर स्वतःच्या शेतात हिरवा चारा पिकवणे फायदेशीर ठरते. मका, ज्वारी किंवा नेपियर गवत यांसारख्या पिकांमुळे चाऱ्याचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो. यासोबतच शेणखताचा वापर केल्यास शेतीचा खर्चही कमी होतो. गोठा तयार करताना सुरुवातीला जास्त खर्...
Post a Comment
Read more

गर्भवती गाईंचे उन्हाळी व्यवस्थापन यांवर आमचे वैज्ञानिक मार्गदर्शन

Image
 डेअरी सत्व विशेष: गर्भवती गाईंचे उन्हाळी व्यवस्थापन - एक वैज्ञानिक दृष्टिकोनउन्हाळ्याची चाहूल लागताच पशुपालकांसमोर सर्वात मोठे आव्हान असते ते म्हणजे वाढत्या तापमानापासून आपल्या जनावरांचे रक्षण करणे. त्यातही गर्भवती (गाभण) गाईंची काळजी घेणे अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाचे असते. उच्च अनुवांशिकता असलेल्या एचएफ (HF) गाईंना उष्णतेचा ताण (Heat Stress) लवकर जाणवतो. या विशेष लेखात आपण नवीन आणि अनुभवी अशा दोन्ही प्रकारच्या पशुपालकांसाठी गाभण गाईंच्या उन्हाळी व्यवस्थापनाची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.उन्हाळ्यातील व्यवस्थापनाची सविस्तर माहितीगोठा आणि वातावरण नियंत्रण: गाईंना एका जागी बांधून ठेवण्यापेक्षा 'मुक्त गोठा' (Loose Housing) पद्धतीचा अवलंब केल्यास गाईंना त्यांच्या सोयीनुसार सावलीत किंवा हवेशीर ठिकाणी बसता येते. गोठ्यातून हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी. तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी फॅन्स आणि फॉगर्सचा (Foggers) योग्य वापर करावा, जेणेकरून गाईंच्या शरीराचे तापमान सामान्य राहील.पाण्याचे व्यवस्थापन: गाभण गाईला उन्हाळ्यात पाण्याची नितांत आवश्यकता असते. गोठ्यात २४ तास स्वच्छ आणि थंड पाण...
Post a Comment
Read more

उन्हाळ्यात संकरीत गायींची काळजी कशी घ्यावी? १० महत्वाचे उपाय

Image
उन्हाळ्याच्या कडक उन्हात संकरीत गायींची किंवा जनावरांची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक असते, कारण त्यांना उष्णतेचा त्रास लवकर होतो. त्यासाठी खालील १० उपाययोजना कराव्यात: १. थंड पाण्याची सोय: जनावरांना पिण्यासाठी दिवसातून किमान ३ ते ४ वेळा स्वच्छ आणि थंड पाणी उपलब्ध करून द्यावे. २. गोठ्याचे तापमान: गोठ्यावर गवताचे किंवा पाचटाचे आच्छादन टाकावे, जेणेक रून गोठा थंड राहील. शक्य असल्यास फॉगर्स (फवारे) किंवा पंख्यांचा वापर करावा. ३. सावलीत निवारा: दुपारी ११ ते संध्याकाळी ५ या वेळेत जनावरांना कडक उन्हात बाहेर नेऊ नये, त्यांना सावलीतच बांधावे. ४. आहाराची वेळ: जनावरांना चारा देताना तो सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा द्यावा, कारण दुपारी पचनक्रियेमुळे शरीरात अधिक उष्णता निर्माण होते. ५. हिरवा चारा: उन्हाळ्यात शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी जास्तीत जास्त हिरवा चारा आणि मुरघास द्यावा. ६. खनिज मिश्रण (Mineral Mixture): जनावरांच्या आहारात मीठ आणि चांगल्या दर्जाच्या खनिज मिश्रणाचा वापर करावा, ज्यामुळे त्यांची प्रतिकारशक्ती टिकून राहते. ७. अंघोळ घालणे: शरीराचे तापमान कमी करण्यासाठी दिवसातून दो...
Post a Comment
Read more